NAMAZIN FARZ VE VACİPLERİ
Bilindiği üzere, namaz kılarken bizlerin kurtarıcısı ve en çok müracaat ettiğimiz Sehiv secdedir. İçimizde bir şüphe oluştuğunda bizi rahatlatan ve sorumluluktan kurtaran yine sehiv secdedir. Namazda bir eksiklik hissettiğimizde onu sehiv secde ile tamamlamış oluyoruz. Buradaki incelik sehiv secdelik bir eksiklik yapsakta yapmasakta tamamlayıcımız sehiv secde oluşudur. Çünkü bizi rahatlatır mutlu eder. Ama burada eksikliğini hissettiğimiz konunun sehiv secdeyi gerektirip gerektirmediğidir. Bu inceliği ayırt edebilmek için namazın farzlarını ve Vaciplerini bilmemiz gerekiyor. Bildiğimiz farzı tehir ettiğimizde sehiv secde yapacağımızı, yine bildiğimiz Vacibi terk veya tehir ettiğimizde yine sehiv secde yapacağımızı bilmemiz gereklidir. Aksi takdirde bilsekte bilmesekte bir kurtuluş olarak sehiv secdeye sarılmaktayız. Bu konu hemen hemen çoğumuzun pratikte bilerek yaptığı mız uygulama değil. Bu kanaatimden dolayı sehiv secdeyi doğru biçimde yapabilmemiz için namazın içindeki farzlarını ve vaciplerini kıs ve öz halinde sunmaya çalışacağım.
NAMAZIN FARZLARI
Farzı tehir edince sehiv secde yapılır. Farzı terk edince namaz iade edilir.
Farz
Allah’ın Kur’an’da Müslümanlara yapılmasınını
Açık bir şekilde emredildiği kurallar veya ibadetlerdir.
“Dinen yapılması kesin delillerle emredilen şeye farz denir.
Yapan sevap kazanır,
Özürsüz olarak yapmayan azabı hak eder.
İnkâr eden ise dinden çıkmış olur.
Farzı Ayn: ‘Her mükellefin yapması gereken farz demektir.
Bazılarının yapmasıyla diğer mükelleflerden yükümlülük kalkmaz.’
Farzı Kifaye: ‘Bazı mükelleflerin yapmasıyla diğerlerinin yapması gerekmeyen farz.
Farzı kifayenin sevabı, yalnız onu yapanlara aittir.
Hiçbir mükellef tarafından yapılmayacak olursa bütün mükellefler günahkâr olur.
İnsanlara ayrı ayrı değil, hepsine birden toplu olarak farzdır.
Eğer mükelleflerden bir kısmı cenaze namazını kılarsa diğerleri günahtan kurtulur.
Şayet mükelleflerden hiç biri bir cenazenin namazını kılmayacak olursa,
Bundan haberi olan ve bunu yapmaya gücü yeten orada bulunanların hepsi günahkâr olur’.” (L.Şentürk, ilmihal, diyanet:86)-(Ö.Nasuhi Bilmen, ilmihal:47-48)
Namazın içindeki farzları
İftidah Tekbiri: Namaza başlama girme tekbiri almak, ‘Allahu Ekber’
Kıyam: Namazda ayakta durmak
Kıraat: Namazda Kur’an’dan süre-ayet okumak
Rükû: Namazda rükû yapmak. Sonra doğrulup Kaveme ‘Sübhane Rabbiyel azim’ kadar ayakta durmak. İki secde arasında Celse ‘Sübhane Rabbiyel azim’ kadar oturmak
Secde (Sücut): Namazda secdeteyn arka arkaya iki secdeye gitmek
Kade-i ahire (son oturuş): Namazın sonunda Ettehıyyatü okuyacak kadar oturmak. İki defa oturulursa ilk oturuş ‘Kade-i Ûla’ ikincisi ‘Kade-i Ahire’ son oturuştur. İki rekâtlı namazlarda olan tek oturuşa da ‘Kade-i Ahire’ denir. Namazın içindeki farzlardan her birisi tehir edilirse sonunda Sehiv secde yapılır. Farz, vacip ve nafile namazların hepsinde sehiv secde yapılır.
NAMAZIN VACİPLERİ
Vacip: Farz kadar kesin olmamakla birlikte,
Kuvvetli bir delille yapılması emredilen durumları ifade eder.
Yani farz gibi bilerek terki halinde namazı bozan
Unutarak terki halinde veya geciktirilmesi durumunda
Sehiv yani unutma secdesi yapılması gereken haller demektir.
Vacip
Delil yönünden farz kadar kesin olmamakla beraber,
Yapılması istenen şeydir.
Yapan sevap kazanır,
Özürsüz olarak yapmayana azap gerekir.
Ancak kesin delille sabit olmadığı için,
Farzda olduğu gibi vacibi inkâr eden
Dinden çıkmış olmaz.”(L.Şentürk, ilmihal, diyanet:86)
Vacip: “Dinimizde yapılması kesinlik derecesinde
Bir delil ile sabit olmayan
Ve yine kuvvetli bir delil ile sabit görülen şeydir.
Yapılmasında sevap vardır.
Terk edilmeleri de azabı gerektirir.
İnkâr edilmesi bidattır ve günahtır.”(Ö.Nasuhi Bilmen, ilmihal:48)
Namazın vacipleri
1.Namaza ‘Allahü Ekber’ sözü ile başlamak
2.Namazda Fatiha’yı okumak
3.Fatiha süresini farz namazların ilk iki rekâtında, vitir ve nafile namazların her rekâtında okumak
4.Farz namazların ilk iki rekâtında, vitir ve nafile namazların her rekâtında, süre ve ayet okumak
5.Fatiha’yı sürelerden önce okumak
6.Secdede alınla beraber burunu da yere koymak
7.İki secdeyi birbiri ardınca yapmak
8.Üç ve dört rekâtlı namazların ikinci rekâtında ettehiyatü okuyacak kadar oturmak. Birinci oturuş
9.Birinci ve son oturuşlarda 'Ettehiyyatü’yü okumak
10.Birinci oturuşta ‘Ettehiyyatü’yü okuduktan sonra gecikmeden üçüncü rekâta kalkmak
11.Vitir namazında kunut tekbirini almak ve kunut duasını okumak
12.İki bayram namazının birinci ve ikinci rekâtlarında üçer ziyade tekbirleri almak
13.Cemaatle kılındığı zaman, sabah, akşam, yatsı, Cuma ve bayram namazlarının birinci ve ikinci rekâtlarında, teravih namazı ile Ramazan’da teravihten sonra kılınan vitir namazının her rekâtında imamın Fatiha ve süreyi açıktan okuması
14.Öğle ile ikindi namazlarının her rekâtında, gündüz nafile namazlarında içinden gizli okumak
15.İmama uyan kişinin bu namazlarda Fatiha ve süre okumayarak susması
16.Tadili Erkan, İmamı Azam ile İmam Muhammed’e göre vaciptir
17.Namazın sonunda selam vermek
18.Namazda yanılırsa sehiv secde yapmak
19.Namazda secde ayeti okursa secde etmek
20.Akşam ve Yatsının ilk iki rekâtında aşikâre, Akşamın üçüncü, yatsının son iki rekâtında gizli okumak
21.Kaza namazı gündüzün cemaatle kılındığında sabah namazı gibi aşikâre okunan namaz ise yine aşikâre, gizli okunması gereken bir namaz gizli kıraat yapılması
22.Tek başına kaza kılan kişi aşikâre okunması gereken namazı aşikâre veya gizli okuyarak kılabilir
Sehiv secde
Bir namazda Vacibin terki ve tehiri Farzın tehirinde yapılır. ‘Namazda farzlardan veya vaciplerden biri unutularak geciktirilir yahut vaciplerden biri terk edilirse, namazın son oturuşunda yalnız Ettehiyyatü okunarak sağ tarafa selam verdikten sonra sehiv secde yapılır.’ (L.Şentürk ilmihal diyanet:201) ‘Sehiv secdeleri, bir namazın vaciplerinden birini yanılarak terk etmekten veya geciktirmeden dolayı, o namazın sonunda yapılması gereken iki secde ile teşehhütten, Salli Barik ve Rabbena atina okumaktan ibarettir. Son oturuşta yalnız tahiyyat okunduktan sonra iki tarafa selam verilir. (yalnız sağ tarafa selam vererek yapılması daha faziletlidir, ihtiyata uygundur Bundan dolayı cemaatle kılınan namazlarda cemaatin yanlışlıkla dağılmaması için yalnız sağa selam verildikten sonra sehiv secdesi yapılması tercih edilmiştir). Allahu Ekber diyerek iki kere secdeye gidilir sonra oturulur ve tahiyyat, salli Barik, Rabbena atina okunarak sağa ve sola selam verilerek namaz tamamlanır. Gerek farz, gerek vacip veya sünnet olan herhangi bir namazın kıraat, rükû ve sücut gibi farzları ve Fatiha, süreilavesi, sırayı gözetme gibi vacipleri, ka’delerde (oturuş larda) sallli barik okumaları gibi sünnetleri vardır. O halde farz olsun, olmasın herhangi bir namazda bir farzın kasten veya sehven terkedilmesi, o namazın yeniden kılınmasını gerektirir. Bir vacibin sehven terk edilmesi veya geciktirilmesi, sehiv secdelerini gerektirir. Bu şekilde o noksan düzeltilmiş olur. Bir sünnetin sehven veya kasten terk edilmesi, sehiv secdelerini gerektirmez. Fakat kasten terk edilmesi bir kusur dur.’(Ö.N.Bilmen İmihal:181)’
‘Bir namazda yanılmaların birkaç tane olması ile sehiv secdelerinin o kadar yapılması gerekmez. Bir defa bunlar için sehiv secdelerini yapmak yeterlidir. Onun için bir kimse, bir namaz içinde iki veya üç defa yanılsa, bunlar için namazın sonunda yalnız bir defa sehiv secdelerini yapmak kâfidir. Sehiv secdelerindeki bir yanılma da başka sehiv secdelerini gerektirmez.’(Ö.N.Bilmen İmihal:188) Sünnet namazlarında sehiv secde yapılması gereken haller de de genel statü uygulanır ve sehiv secde yapılır.
Selam ve dua ile…
Yorum Yazın